Autor:

Jak książę Żagania uratował skarby Luwru podczas II wojny światowej

 

Fot. Pałac Zatonie w czasach Doroty Talleyrand- Biron

Historia ocalenia najcenniejszych dzieł sztuki Francji podczas II wojny światowej należy do najbardziej fascynujących epizodów w dziejach ochrony dziedzictwa kulturowego. Jedną z kluczowych ról odegrał w niej Bozon de Talleyrand-Périgord, książę Żagania (Sagan) i właściciel zamku Valençay. Dzięki jego pozycji politycznej, arystokratycznym powiązaniom oraz szczególnemu statusowi rodu, część największych skarbów Luwru przetrwała wojnę w bezpiecznym miejscu.

1. Plan ratowania dzieł sztuki przed wojną

Już w drugiej połowie lat 30. XX wieku we Francji pojawiła się świadomość, że w razie wojny z Niemcami Paryż – a zwłaszcza Luwr – będzie szczególnie zagrożony.

Dyrektor muzeów francuskich Jacques Jaujard opracował plan ewakuacji najważniejszych dzieł sztuki z muzeów państwowych. Plan ten był ściśle tajny i zakładał:

  • wywiezienie najcenniejszych obiektów z Paryża,

  • ukrycie ich w zamkach i pałacach na prowincji,

  • rozproszenie kolekcji w wielu miejscach, aby utrudnić ich przejęcie.

2. Wielka ewakuacja Luwru (1939)

Tuż przed wybuchem wojny, w sierpniu 1939 roku, rozpoczęła się największa operacja ewakuacji dzieł sztuki w historii Francji.

W ciągu kilku dni:

  • tysiące obrazów i rzeźb spakowano do skrzyń,

  • muzeum Luwr zostało niemal całkowicie opróżnione,

  • konwoje ciężarówek wywoziły dzieła sztuki na francuską prowincję.

Wśród ewakuowanych arcydzieł znalazły się między innymi:

  • Mona Lisa Leonarda da Vinci

  • Wenus z Milo

  • Nike z Samotraki (Skrzydlate Zwycięstwo)

  • setki obrazów Rembrandta, Vermeera, Tycjana i innych mistrzów.

3. Wybór zamku Valençay

Jednym z miejsc wybranych na przechowywanie skarbów był zamek Valençay w środkowej Francji.

Była to rezydencja należąca do rodu Talleyrand-Périgord, dawnych właścicieli księstwa Żagań na Śląsku.

Zamek miał kilka zalet:

  • znajdował się daleko od głównych miast,

  • był duży i dobrze zabezpieczony,

  • należał do wpływowej arystokratycznej rodziny.

Najważniejsze jednak było to, że właścicielem był Bozon de Talleyrand-Périgord, książę Żagania.

4. Dlaczego Niemcy nie zajęli zamku

Rodzina Talleyrand-Périgord miała szczególny status w Europie.

Byli oni:

  • francuską arystokracją,

  • ale jednocześnie posiadali tytuł książąt Żagania, związany z dawnym księstwem na Śląsku.

W strukturze arystokracji niemieckiej należeli do tzw. mediatyzowanych rodów książęcych.

Oznaczało to, że w oczach Niemców byli częścią dawnej arystokracji Rzeszy, choć mieszkali we Francji.

Z tego powodu zamek Valençay miał pewien status ochronny.

5. „Neutralność” księcia Żagania

Podczas okupacji Francji książę Bozon de Talleyrand-Périgord przyjął postawę określaną jako arystokratyczna neutralność.

Nie angażował się publicznie w działania polityczne, ale jednocześnie:

  • utrzymywał kontakty z władzami okupacyjnymi,

  • zapewniał, że zamek jest miejscem prywatnym.

Niemcy wiedzieli, że w zamku znajdują się dzieła sztuki, ale nie zdecydowali się ich skonfiskować.

Powody były złożone:

  1. prestiż rodu Talleyrand

  2. obawa przed skandalem międzynarodowym

  3. fakt, że zamek był własnością prywatną arystokracji o powiązaniach niemieckich

6. Niemiecki oficer sztuki

Kluczową rolę odegrał także niemiecki historyk sztuki Franz Wolff-Metternich.

Był on odpowiedzialny za ochronę dzieł sztuki we Francji z ramienia okupacyjnych władz niemieckich.

Choć formalnie pracował dla III Rzeszy, w praktyce często:

  • chronił francuskie dzieła sztuki przed grabieżą,

  • sabotował plany wywożenia ich do Niemiec.

Dzięki jego postawie wiele dzieł sztuki pozostało we Francji.

7. Skarby w Valençay

W zamku przechowywano kilka najważniejszych dzieł sztuki świata.

Wśród nich były:

  • Wenus z Milo

  • Nike z Samotraki

  • wiele obrazów z Luwru.

Rzeźby były przechowywane w specjalnych skrzyniach i pomieszczeniach zamku.

Personel muzealny pilnował ich przez całą okupację.

8. Koniec wojny

Gdy w 1944 roku Francja została wyzwolona, dzieła sztuki zaczęto stopniowo przewozić z powrotem do Paryża.

Operacja powrotu była równie skomplikowana jak wcześniejsza ewakuacja.

Ostatecznie:

  • wszystkie najważniejsze dzieła wróciły do Luwru,

  • żadna z głównych rzeźb przechowywanych w Valençay nie została zrabowana.

9. Znaczenie tej historii

Historia zamku Valençay jest jednym z najbardziej niezwykłych przykładów ratowania dziedzictwa kulturowego w czasie wojny.

Połączenie kilku czynników sprawiło, że skarby Luwru przetrwały:

  • planowanie francuskich muzealników,

  • odwaga Jacquesa Jaujarda,

  • postawa niemieckiego oficera sztuki Wolff-Metternicha,

  • oraz szczególny status księcia Żagania i jego zamku.

✅ Dzięki temu Wenus z Milo i Skrzydlate Zwycięstwo z Samotraki, jedne z najcenniejszych rzeźb świata, przetrwały II wojnę światową nienaruszone.

opr. CzatGPT

Komentarze

Prześlij komentarz