Antyczna stolica Lugiów w rejonie Zielonej Góry? Próba rekonstrukcji położenia Lugidunum

Autor: Telewizja Opera lutego 22, 2026

Antyczna stolica Lugiów w rejonie Zielonej Góry? Próba rekonstrukcji położenia Lugidunum

W czasach starożytnych, na obszarze dzisiejszej zachodniej Polski, mogło funkcjonować jedno z ważniejszych centrów politycznych tej części Europy. Chodzi o stolicę Związku Lugijskiego – Lugidunum – która według części badaczy mogła znajdować się w rejonie dzisiejszego Krosno Odrzańskie, niedaleko Zielonej Góry.

Rekonstrukcja położenia na podstawie mapy Ptolemeusza

Hipoteza ta opiera się na analizie dzieła starożytnego geografa Klaudiusza Ptolemeusza, który około 150 roku n.e. sporządził mapę znanego wówczas świata wraz z systemem współrzędnych geograficznych. Jego „Geografia” zawierała dane pozwalające – przynajmniej teoretycznie – na lokalizowanie miast z dokładnością do minut stopni.

Zespół badaczy złożony z filologów klasycznych, historyków matematyki oraz specjalistów od kartografii i geodezji podjął próbę matematycznego odkodowania tych współrzędnych. W pracach uczestniczyli m.in. specjaliści z zakresu geodezji i geoinformacji z Technicznego Uniwersytetu Berlińskiego (TU Berlin).

Z uwagi na liczne błędy starożytnej kartografii – wynikające z kompilacji różnych źródeł, niedokładnych pomiarów oraz prób odwzorowania kuli ziemskiej na płaskiej mapie – rekonstrukcja wymagała zastosowania metod korekcyjnych. Ostatecznie uzyskano przybliżoną dokładność lokalizacji rzędu 10–20 kilometrów.

Według tej rekonstrukcji Lugidunum może odpowiadać lokalizacji dzisiejszego Krosna Odrzańskiego.

Związek Lugijski – jedno z wielkich państw antycznych na ziemiach Polski

Związek Lugijski był federacją plemienną funkcjonującą na terenach obecnej Polski w okresie rzymskim. W źródłach antycznych przedstawiany jest jako jedno z dwóch większych organizmów politycznych tego obszaru.

Drugim z nich była Gotyskandza – królestwo gockie, którego centrum sytuowane jest w rejonie ujścia Wisły. W archeologii Gotyskandza utożsamiana jest z kulturą wielbarską, natomiast Związek Lugijski z kulturą przeworską.

W przeciwieństwie do Gotów, o których znamy imiona niektórych władców, o strukturze politycznej Lugiów wiadomo stosunkowo niewiele. Źródła rzymskie wskazują, że:

nie było to państwo silnie scentralizowane,
miało charakter federacyjny,
dzieliło się na liczne civitates,
utrzymywało relacje polityczne z Rzymem.

Możliwe, że Związek Lugijski pełnił funkcję państwa klienckiego – buforowego organizmu politycznego stabilizującego północne rubieże Imperium Rzymskiego.

Związek Lugijski a państwo Marboda

Istotne światło na sytuację polityczną regionu rzuca postać markomańskiego wodza Marbod. Był on wychowany i wykształcony w Rzymie – pobierał nauki m.in. u Marka Werriusza Flakkusa – i około 9 r. p.n.e. stworzył silny organizm państwowy obejmujący znaczną część Europy Środkowej.

Jego państwo funkcjonowało do 19 r. n.e. i obejmowało również obszary dzisiejszego województwa lubuskiego. W pewnym momencie Marbod, pierwotnie postrzegany przez Rzym jako sojusznik, uniezależnił się politycznie.

Rzymscy historycy pisali o nim, że niemal dorównał organizacyjnie Imperium. Dysponował armią liczącą około 70 tys. piechoty i 4 tys. jazdy. Na wzór rzymski zbudował ufortyfikowaną stolicę Marobudum (do dziś niezlokalizowaną archeologicznie).

Po obaleniu – w wyniku rzymskiej polityki „dziel i rządź” – Marbod do końca życia przebywał w Rzymie. Po nim władzę objął Katualda, lecz około 20 r. n.e. państwo to przestało istnieć jako znacząca siła polityczna.

Sojusze z Rzymem

O Lugiach wspomina także historyk rzymski Kasjusz Dion w dziele „Historia Rzymska”. W latach 91–92 n.e., za panowania cesarza Domicjan, Lugiowie prowadzili wojnę ze Swebami i zwrócili się do Rzymu o wsparcie. Otrzymali pomoc w postaci 100 jeźdźców.

Nie wiadomo jednak, czy rzymskie oddziały dotarły bezpośrednio w okolice lugijskiej stolicy.

Sieć osadnicza i szlaki handlowe

Według starożytnych geografów Lugidunum znajdowało się w pobliżu miasta Stragona, które badacze identyfikują ze Zgorzelcem / Görlitz. Można więc przypuszczać istnienie południkowego szlaku komunikacyjnego łączącego oba ośrodki.

Szlak ten mógł stanowić część tzw. Via Elektra – systemu dróg bursztynowych łączących Bałtyk z południem Europy.

Inne miasta wymieniane w źródłach to:

Colancorum (identyfikowane z Kostrzynem nad Odrą),
Burintium (lokalizowane w rejonie Głogowa).

Rzeki – zwłaszcza Odra – pełniły wówczas kluczową rolę transportową, co sugeruje istnienie portów rzecznych.

Możliwość odkrycia Lugidunum

Mapa Ptolemeusza pozwala jedynie na przybliżoną lokalizację w promieniu 10–20 km. Nie daje więc jednoznacznej odpowiedzi.

Jednym z potencjalnych miejsc badań jest grodzisko w Krośnie albo Stare Miasto w Krośnie Odrzańskim. Obszar ten:

został niemal całkowicie zniszczony w czasie II wojny światowej,
w dużej części nie jest dziś zabudowany,
stanowi nadrzeczną wyspę zalewową.

Warunki te sprzyjają prowadzeniu szeroko zakrojonych badań archeologicznych, także pod warstwami średniowiecznymi.

Nie jest to jedyna możliwa lokalizacja, ale jedna z najbardziej obiecujących.

Analogie historyczne – przykład Truso

Historia pokazuje, że wskazówki ze źródeł pisanych mogą prowadzić do przełomowych odkryć. Podróżnik Wulfstan z Haithabu, który około 800 roku opisał rejon ujścia Wisły, podał nazwę rzeki Ilfing oraz drogę wodną prowadzącą do ośrodka handlowego Truso. Na podstawie tych wskazówek archeolodzy odkryli emporium handlowe Truso – dziś jedną z największych atrakcji archeologicznych północnej Polski.

Potencjalny charakter Lugidunum

Niektórzy badacze przypuszczają, że stolica Lugiów mogła mieć charakter oppidum – ufortyfikowanego ośrodka znanego z kultury celtyckiej (np. kultury puchowskiej na terenie dzisiejszej Słowacji).

Krosno Odrzańskie pojawia się ponownie w źródłach dopiero w 1005 r. n.e., kiedy było już znaczącym ośrodkiem obronnym. Przerwa między antykiem a średniowieczem pozostawia pole do badań.

Wnioski i postulaty

Konieczne jest zwiększenie czujności archeologicznej przy inwestycjach infrastrukturalnych w regionie.
Warto rozważyć szeroko zakrojone wykopaliska na krośnieńskiej starówce.
Możliwe jest istnienie pozostałości drewnianych konstrukcji, osad, portów rzecznych.
Odkrycie Lugidunum byłoby jednym z największych odkryć archeologicznych w historii regionu.

Choć mapa Ptolemeusza nie daje precyzji współczesnej geodezji, połączenie źródeł pisanych, archeologii i analiz matematycznych pozwala postawić hipotezę, że rejon Krosna Odrzańskiego może kryć relikty antycznej stolicy Związku Lugijskiego.

Adam Fularz

Szukaj na tym blogu